zelfbeeld, beeld van jezelf

Zelfbeeld, welk beeld heb jij van jezelf?

23 juli 2021

Zelfbeeld, welk beeld heb jij van jezelf?

Zelfbeeld wordt vaak onderzocht en besproken tijdens coachtrajecten van Veldsterkte. Een laag zelfbeeld kan namelijk jouw groei als mens enorm belemmeren. Daarnaast zie ik dat veel mensen zich niet bewust zijn van het beeld dat ze van zichzelf hebben, waardoor ze steeds in hetzelfde cirkeltje blijven rondlopen. Wat is zelfbeeld nu eigenlijk? Hoe breng je het in beeld? Wat zijn de gevolgen van een laag zelfbeeld en hoe kan je jouw zelfbeeld verbeteren? In dit blog gaan we aan de slag met het beantwoorden van deze vragen.

Een slecht zelfbeeld is het vergrootglas dat een triviale fout of een onvolkomenheid kan transformeren in een overweldigende persoonlijke nederlaag. – David D. Burns

Wat is zelfbeeld?

Net zoals je met je mobieltje een selfie van het fysieke lichaam kan maken (en je die leuk of niet leuk kan vinden), kan je je ook een beeld vormen van wie je bent in psychologische zin. Deze psychologische selfie bestaat volgens de Ensie uit ‘ideeën, opvattingen die je hebt over jezelf. Aan deze opvattingen zit meestal een oordeel gekoppeld, je waardeert jezelf vooral positief of negatief.’ De wetenschappers Tafarodi en Swann (2001) gaven aan dat onder andere self liking (of iemand zichzelf in positieve of negatieve termen waarneemt, oftewel je zelfbeeld) één van de belangrijke onderdelen is van de mate van zelfvertrouwen. Hierover schreef ik eerder uitgebreid in het artikel Handen uit de mouwen voor meer zelfvertrouwen. Zelfbeeld gaat dus over het oordeel dat je over jezelf hebt en dit (vaak grotendeels onbewuste) oordeel heeft enorme impact op je leven.

De persoon die we denken te zijn, zal altijd handelen op een manier die in overeenstemming is met ons zelfbeeld. – Brian Tracy

Het ontstaan van de psychologische selfie

Hoe is dat zelfbeeld ontstaan? Dr. Wayne Dyer heeft er in zijn boek Niet morgen maar nu twee verklaringen voor. Zijn eerste verklaring betreft de invloed van anderen. De etiketten werden je als kind opgeplakt en je draagt ze tot op de dag van vandaag met je mee. Zo heb ik bijvoorbeeld mensen ontmoet die twee wetenschappelijke opleidingen hebben afgerond en nog steeds het etiket geloven dat ze dom zijn. De tweede verklaring die Dyer geeft is dat het zelfbeeld het resultaat is van keuzes die je hebt gemaakt om vervelende of moeilijke dingen te ontlopen. Stel je voor dat je graag tekent, maar op school krijg je elke keer dat je aan het tekenen bent een negatieve reactie van je docent op jouw meesterwerken. Je beschouwt deze reactie van de docent als een afwijzing. Om de terugkerende afwijzing te stoppen besluit je: ‘ik kan niet tekenen.’ Dit besluit is vanaf dan onderdeel van jouw zelfbeeld geworden.

Er is maar één manier om kritiek te vermijden: niets doen, niets zeggen en niets zijn. – Aristoteles

De negatieve spiraal

Vanwege het besluit ‘ik kan niet tekenen’ zal je minder tekenen en daardoor ontwikkel je je op dat gebied niet verder. Jouw beeld van jezelf wordt daardoor waarheid. En doordat je deze zelfgecreëerde waarheid steeds bevestigd ziet blijft hij in stand. Geen enkele overtuiging blijft namelijk in stand als hij niet steeds bevestigd wordt. Nu zijn de gevolgen van dit besluit over jezelf nog te overzien. Maar er komen bij zelfbeeldonderzoek ook overtuigingen bovendrijven als ‘ik ben niets waard’ of ‘ik kan het nooit goed doen.’ Als je vanuit dit soort overtuigingen leeft, heb je kans dat je hele leven een soort negatieve spiraal wordt. Het kan zijn dat je hier pas achterkomt als het te laat is, bijvoorbeeld doordat je zo goed je best hebt gedaan, dat je jezelf volkomen hebt uitgeput en letterlijk omvalt.

Lees ook:  De kracht van teleurstelling

De gevolgen van een negatief zelfbeeld

Wat zijn de gevolgen van een laag verwrongen zelfbeeld? In zijn boek Minder moeten, meer FLOW geeft Jan Bommerez een flinke (naar zijn eigen zeggen onvolledige) opsomming van gevolgen. Ik zal een paar voorbeelden geven uit die lijst:

  • iets willen, maar het niet durven doen;
  • niet in staat zijn een compliment te accepteren zonder het te verzwakken;
  • je emotionele staat laten afhangen van anderen of omstandigheden;
  • angst voor wat anderen van ons zullen denken.

Wat opvalt aan de lijst is dat het vrijwel allemaal op angst gebaseerde gedragingen zijn. Het negatieve zelfbeeld leidt ertoe dat je of bang bent om zelf iets te doen of bang bent voor wat een ander denkt of doet. Het zal je waarschijnlijk niet verbazen dat dit je groeikracht niet ten goede komt.

Aan de slag met het verbeteren van je zelfbeeld

Na honderden mensen te hebben geholpen om zich bewuster te worden van hun zelfbeeld heb ik wel wat trends gezien. Dit neemt niet weg dat ieder mens uniek is en dat ik nog regelmatig een verrassend zelfbeeld tegenkom. Dit gezegd hebbende deel ik graag wat tips en inzichten om aan de slag te gaan met het verbeteren van jouw zelfbeeld.

1. Bewuster worden van het beeld van jezelf: wel zelf, niet alleen

Zoals hierboven geschreven is zelfbeeld voor een groot deel onbewust en valt er veel over te ontdekken door het observeren van het gedrag. De snelste en meest krachtige manier om je bewust te worden van je zelfbeeld is door er samen met een coach of psycholoog naar te kijken. Dit heeft er niet alleen mee te maken dat die beschikt over de juiste instrumenten voor zelfbeeldonderzoek. Een tweede reden is dat mensen die er alleen mee aan de slag gaan, het risico lopen om vast te lopen in hun eigen strategieën. Anders gezegd: het zelfbeeld is te krachtig om er alleen doorheen te kijken. Daarnaast is de overtuiging ‘ik moet het alleen doen’ in veel gevallen ook een onderdeel van het zelfbeeld waar je nu juist verandering in wenst te brengen.

Men wordt niet verlicht door zich allerlei beelden van licht voor te stellen, maar door zich bewust te worden van de eigen innerlijke duisternis. – Carl Gustav Jung

2. Goed nieuws: je zelfbeeld is (ook) niet waar

Of het zelfbeeld nou bewust of onbewust is, het lijkt mij goed om voorafgaand aan het zelfbeeldonderzoek te weten dat het beeld (ook) niet waar is. Een voorbeeld om dit toe te lichten. Stel je voor dat de volgende veelgebruikte overtuiging deel uitmaakt van jouw zelfbeeld: ik ben niet goed genoeg. Nu zijn er situaties waar dit klopt, bijvoorbeeld als ik je de opdracht zou geven om van de nummer 1 van de wereld te winnen met tennissen. Er zijn ook zat situaties waar je wel goed genoeg bent. Bedenk maar eens wat er allemaal gelukt is in je leven. Het beeld dat ontstaat door er zo naar te kijken is een stuk genuanceerder dan de oorspronkelijke overtuiging. En als je nou wel goed genoeg bent en niet goed genoeg, wat zegt dit dan eigenlijk nog over jou?

Lees ook:  Verandering? Zo stap je uit de achtbaan!

3. Goed gedaan! Laat complimenten toe!

Wat geweldig dat je dit blog tot dit punt hebt gelezen! Goed gedaan! Hoe voelt dit compliment? Kan je het toelaten of wijs je het meteen af? Een wonderlijke strategie is dat veel mensen vanuit hun lage zelfbeeld alles doen om anderen tevreden te stellen en altijd met anderen bezig zijn. En op het moment dat die ander dit ziet en er een compliment voor geeft, dan wijzen ze dit af. Het is niet vreemd dat je dan op een zeker moment uitgeput raakt. Daarom de tip: laat complimenten toe door te reageren met ‘bedankt.’ Het vergt even oefening om de gewoonte af te leren om jouw aandeel af te zwakken, maar het is een essentieel onderdeel van het opbouwen van zelfwaardering en zelfvertrouwen. Als jij geen waardering toelaat, kan niemand anders je het geven.

Compliment: geluk in een geschenkverpakking. – Ewout Kieckens

4. Niet klagen en niet verdedigen

Zowel klagen als jezelf verdedigen veronderstelt dat je in een ongelijkwaardige positie zit. Bij klagen is dat die van slachtoffer en bij jezelf verdedigen die van de persoon die aangevallen wordt. Deze positie klopt waarschijnlijk met je zelfbeeld. Om dit zelfbeeld langzaam maar zeker te gaan versterken kiezen we gelijkwaardigheid als ondergrens. Een advies van Dr. Wayne Dyer kan daarbij helpen en het heeft lang op mijn computer gehangen, op zo’n geel notitieblaadje: “Don’t complain, don’t explain.” Over stoppen met klagen wil ik hier niet te veel uitweiden. Dat heb ik al eerder gedaan in het blog 3 tips om te stoppen met klagen. Over verdedigen gesproken: als je jezelf verdedigt, word je aangevallen. Zelfs als er in werkelijkheid niemand is die jou aanvalt. Stop er vandaag mee om dit als gewoonte te doen. Het is een soort onderbouwing waarom je er zou mogen zijn. Jij hebt hier geen onderbouwing voor nodig: je mag er helemaal zijn zoals je bent!

Lees ook:  Dat denk je maar!

Foto gevonden op Unsplash, gemaakt door Andrii Leonov

Tekstredactie: Ellen Rietveld

Over de auteur

Jeroen Rietveld

Jeroen Rietveld MSc. is een ervaren Arbeids- en Organisatiepsycholoog én coach, die niets liever doet dan mensen hun eigen kracht te laten ontdekken en benutten. Dat kan in werkgerelateerde kwesties, maar ook in de vorm van persoonlijke ontwikkeling.

Reacties

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Don`t copy text!

Pin It on Pinterest

Share This